Bota do shkojë 10 miliardë, ndërsa tre shkencëtarë japin zgjidhjen si mund të zhduket uria edhe pse popullsia do rritet

65

Deri në vitin 2050, bota do të kërkojë pothuajse dy herë më shumë ushqim sesa sot.

Por prodhimi pa konsumuar asnjë burim shtesë – në mënyrë që të mos përkeqësojë ndryshimet klimatike – do të jetë i ndërlikuar.

Tre shkencëtarë shpjegojnë se si mund të jetë e mundur.

Nëse progresi i 60 viteve të fundit do të përshkruhej në vetëm katër shifra, ato do të ishin: Në vitin 1960, bujqësia globale prodhonte mesatarisht 200 kilogramë grurë për person në planet.

Sot, ajo është rritur në 400 kilogramë.

Në të njëjtën kohë, popullsia globale është rritur nga 3 në 7 miliardë.

Këto statistika zbulojnë një mrekulli: Edhe pse numri i njerëzve në planet është dyfishuar gjatë gjashtë dekadave të kaluara, sasia e ushqimit për frymë është rritur gjithashtu.

Përqindja e njerëzve në mbarë botën që aktualisht vuajnë nga uria, 11 për qind, shënon një rekord të ulët.

Kurrë më parë në historinë e njerëzimit, bollëku ynë kolektiv nuk ka qenë kaq i lartë.

Mijëra shkencëtarë në mbarë planetin po punojnë për ta kthyer të jashtëzakonshmen në realitet.

Ata po ndjekin ide dhe metoda të reja për të mposhtur urinë një herë e përgjithmonë në shekullin e 21-të.

Pavarësisht nëse do të kenë sukses apo jo, rezultati mbetet për t’u parë.

Në të vërtetë, ata përballen me një sfidë të jashtëzakonshme.

Popullata globale vazhdon të rritet.

Nga mesi i shekullit, ajo mund të arrijë në 10 miliardë njerëz, sipas parashikimeve.

Kombet e Bashkuara (OKB) kanë llogaritur se midis viteve 2050 dhe 2070, do të duhet të prodhohet dy herë më shumë se tani.

Megjithatë, kushtet për këtë janë më të këqija se sa ishin gjatë “Revolucionit të Gjelbër” disa dekada më parë.

Për të shmangur përkeqësimin e ndryshimeve klimatike, sasia e tokës së kultivuar nuk duhet të rritet.

Asnjë pjesë e re e xhunglave nuk duhet të prishet për të bërë rrugë për fusha të reja, sipas planit të OKB-së.

Çdo kalori shtesë duhet, pra, të krijohet në fushat dhe kullotat ekzistuese.

Mund të duket vetëkundërshtuese, por sipas OKB-së, për të prodhuar ushqim në mënyrë të qëndrueshme në një periudhë afatgjatë, do të nevojitet bujqësi më intensive.

Teknologjitë e reja mund të ofrojnë një rrugëdalje nga kjo dilemë, duke i ndihmuar fermerët që të kapërcejnë hendekun midis rendimenteve të larta dhe proceseve që ruajnë mjedisin.

Tre shkencëtarë japin shembuj për mënyrën se si mund të arrihet kjo:

Donald Ort shkroi tezën e doktoraturës rreth proceseve biokimike të bimëve.

Sot, ai është profesor në Universitetin e Ilinoisit.

Sipas një vlerësimi nga kompania Clarivate Analytics, ai është një nga studiuesit më me ndikim në mbarë botën.

Rebecca Bart kryeson një grup studiuesish në Qendrën Private të Shkencave të Bimëve Donald Danforth në St Louis dhe është e specializuar në sëmundjet e bimëve që mund të shkatërrojnë të korrat.

Jean-Michel Ané ka një PhD në biologji qelizore dhe molekulare dhe është profesor në Universitetin e Wisconson-Madison.

Fokusi i tij është në kuptimin e marrëdhënieve simbiotike midis bimëve dhe mikrobeve që mund të zëvendësojnë plehrat.

Artisti i fotosintezës

Donald Ort nuk synon t’u japë bimëve aftësi të reja, por t’i aftësojë ato duke përdorur aftësitë që tashmë i kanë, përkatësisht fotosintezën.

Bimët nxjerrin energjinë e tyre nga drita dhe CO2.

Problemi i vetëm është: Ato nuk janë shumë të efektive për ta bërë këtë.

Normalisht, bimët përdorin rreth 5 për qind të diellit në dispozicion, thotë Ort.

Pjesa tjetër është e padobishme për fotosintezën – të paktën ka qenë deri më tani.

“Ne supozojmë se deri në 20 për qind të dritës mund të përdoret.

Ky është një potencial i madh dhe mund të dyfishojë prodhimtarinë e bimëve”.

Si funksionon procedura?

Hulumtuesit po eksperimentojnë me enzimën bimore rubisco.

Ekstrakton CO2 nga ajri për fotosintezën, megjithëse metoda e saj për ta bërë këtë është e përsosur.

Një nga katër herë, rubisco lidhet me oksigjen në vend të CO2.

Kjo jo vetëm që e bën fotosintezën të pamundur, por gjithashtu krijon një toksinë në qeliza që kërkon shumë energji për t’u prishur – energjia që një bimë mund të përdorte për t’u rritur.

“Alternimi i rubisco në mënyrë që të heqë CO2 nga ajri është “mrekullibërësi” i fushës sime të kërkimit,” thotë Ort.

Një numër i ekipeve kërkimore po punojnë për këtë çështje, megjithë përpjekjet e tyre – dhe inxhinieria gjenetike e fundit – zhvillimi i molekulës ideale rubisco, mbeten të pakapshme.

Sa larg është teknologjia?

Ort dhe kolegët e tij kanë gjetur një zgjidhje të përkohshme.

Në vend që të përmirësojnë rubisco-n, ata kanë futur një mekanizëm më efikas për përpunimin e toksinave në fabrikat e duhanit.

Ata u frymëzuan nga një mekanizëm i baktereve të zorrëve E.coli.

Duhani i modifikuar gjenetikisht prodhon 45 për qind më shumë biomasa se duhani i rregullt, falë metodës më ekonomike për eleminimin e toksinave.

Ort thotë se ai ka marrë pyetje të ndryshme nga prodhuesit e duhanit.

Por, ndihma ndaj tyre nuk është shqetësimi i tij parësor.

“Aktualisht po testojmë se sa efikas është mekanizmi në ushqime të rëndësishme, siç janë patatet”, thotë ai.

“Shqetësimi im është t’ua kushtosh këtë teknologji njerëzve që kanë nevojë me të vërtetë.”

Nëse Ort do t’ia arrinte me sukses, do të ishte një mënyrë premtuese për të rritur rendimentet e bujqësisë.

Doktoresha Cassava

Edhe bimët më efikase nuk janë të mjaftueshme nëse janë të shkatërruara nga sëmundjet.

Këtu ndërhyn Rebecca Bart. Ajo po heton se si viruset depërtojnë në bimë dhe përpiqen të gjejnë mënyra për të bllokuar mekanizmat.

Një nga fushat e saj të përqendrimit është bima cassava, zhardhokët e të cilës konsiderohen si një ushqim i rëndësishëm në shumë vende në zhvillim.

“Bimët rriten në vende ku ju nuk do e prisnit të shihnit ndonjë gjë të gjelbër dhe nuk është nevoja për pleh,” thotë Bart.

Në mbarë botën, rreth 300 milionë ton cassava janë mbledhur çdo vit.

Fakti që kjo bimë është aq e ndjeshme ndaj infeksioneve virale është një çështje serioze.

Si po i ndihmon bimët Bart?

Një nga sëmundjet më të rrezikshme për cassava është Cassava Brown Streak Disease (CBSD).

Virusi shkatërron zhardhokët e ngrënshëm nëntokë pa ndikuar në të gjithë bimën.

Duke pasur parasysh se shpesh kalon pa u zbuluar, mund të shkatërrojë të gjitha të korrat – duke rezultuar në një fatkeqësi ekonomike për fermerët.

Bart dhe ekipi i saj kanë vite që studiojnë se si të modifikojnë gjenet e bimëve për t’u dhënë atyre një mekanizëm mbrojtës “natyral” kundër virusit.

Megjithatë, metoda e tyre ende nuk ofron mbrojtje të plotë.

Në laborator, studiuesit po përpiqen të integrojnë rezistencën e sëmundjes në një lloj të përshtatshëm të bimës së cassava.

Super Cassava do të ndihmojë të gjithë fermerët?

Është e rëndësishme të komunikosh hapur rreth kërkimit dhe të punosh me fermerët në Afrikë, thotë Bart.

“Kjo është mënyra e vetme për të gjetur se cilat bimë janë më të dobishmet në vend”.

Hulumtimi i Bart mbështetet nga Fondacioni Bill dhe Melinda Gates dhe i nënshtrohet politikës së saj të Qasjes Globale, e cila kërkon fara që zhvillohen nga fondacioni për t’u ofruar me një çmim që njerëzit në vendet në zhvillim mund ta përballojnë.

Bujqësia e qëndrueshme përjashton përdorimin e shumë plehrave, të cilat mund të ndotin tokën dhe ujin.

Kjo është arsyeja pse Jean-Michel Ané është duke punuar për të bërë plehra artificiale me bazë azoti të tepërt.

Ané fokusohet në bimë që rriten shkëlqyeshëm pa pleh; ai dëshiron të transferojë aftësitë e tyre në kokrra konvencionale – të gjitha pa inxhinieri gjenetike.

“Sot, ne ushqejmë gjysmën e botës me plehra sintetike”, thotë Ané.

Prodhimi bazohet në procesin Haber-Bosch, në të cilin azoti është tërhequr nga atmosfera.

“Kjo, megjithatë, kërkon lëndë djegëse fosile, të tilla si gazi natyror” shpjegon studiuesi.

Dhe ato lëndë janë të shtrenjta.

Tridhjetë për qind e kostos së grurit në rritje është shpenzuar për pleh.

Ndërkohë, ekzistojnë bimë që natyrisht arrijnë të rriten me më pak të dhëna artificiale ushqyese.

Për shembull merrni sojën.

Vetëm 5 për qind e kostos për rritjen e sojës është shpenzuar në pleh.

Kjo është e mundur për shkak se bimët jetojnë simbiotikisht me bakteret që nxjerrin azot nga ajri.

Mikroorganizmat jetojnë në rrënjët e sojës dhe ndihmojnë për ta bërë azotin të përdorshëm për bimën.

“Do të ishte më e lehtë nëse mund t’u mësojmë bimëve se si ta prodhojnë këtë enzimë direkt në qelizat e tyre”, thotë Ané.

Pastaj ato do të mund të fekondonin veten.

Megjithatë, ai beson se do të kalojnë disa dekada përpara se kjo të jetë e mundur.

Si funksionon Ané?

Kjo është arsyeja pse shkencëtarët po përqëndrohen aktualisht në qasje të tjera.

Ané po heton një lloj të vjetër gruri që ka përsosur vetë-fekondimin.

“Këto bimë janë të jashtëzakonshme në çdo aspekt,” thotë ai.

Popullsia indigjene në Meksikë kultivon bimët në tokë jashtëzakonisht të varfër me vlera ushqyese, në lartësi prej 1,500 deri në 2,000 metra dhe nuk i fekondon ato.

Megjithatë ato ende rriten deri në 6 metra lartësi.

Studimet kanë treguar se misri gjigant nxjerr rreth gjysmën e azotit të tij nga ajri.

Soja arrin të bëjë përafërsisht të njëjtë.

Misri konvencional, nga ana tjetër, merr vetëm 0.1 përqind të azotit të saj nga ajri.

Në kërkim të një arsyeje për dallimet e mëdha, studiuesit vunë re se rrjedha e misrit ekzotik ishte e mbuluar me rrënjë ajrore nga maja deri në fund.

Këto vazhdimisht rriten gjatë gjithë jetës së bimëve dhe formojnë një xhel të trashë kur bie shi.

Ky xhel siguron kushte optimale për bakteret që mund të nxjerrin azotin nga ajri dhe ta kthejnë atë në dispozicion të bimëve.

Sa larg është teknologjia?

“Aftësia e misrit të lashtë për nxjerrjen e azotit mund të riprodhohet në varietetet tona”, thotë Ané.

Studiuesi vlerëson se mbarështimi do të zgjasë pesë deri në 10 vjet.

Është e vështirë të thuhet sot nëse bimët do të jenë në gjendje të mbijetojnë tërësisht pa pleh.

“Por ne mundemi që të patën të ulim sasinë,” thotë ai.

Der Spiegel-Përgatiti në shqip: Diona Çeço